Lucerna – Powrót Rośliny Doskonałej

Lucerna – Powrót Rośliny Doskonałej

Lucerna (Medicago L.) to znane od tysięcy lat, cenione zioło i roślina pastewna występująca w Europie, Azji i Afryce. Jest roczną lub wieloletnią rośliną zielną (żyjącą nawet do 20 lat), wyraźnie większą niż przypominająca ją koniczyna.

W systematyce botanicznej lucerna należy do liczącej ponad 100 gatunków rodziny bobowatych (motylkowatych) rzędu bobowców (strączkowych). Jej cechą charakterystyczną (jak i innych bobowatych) jest symbioza z bakteriami brodawkowymi z rodzaju Rhizobium, która umożliwia roślinie wykorzystanie azotu atmosferycznego, niezależnie od obecności tego pierwiastka w glebie. Z tego względu lucerna zawiera dużo cennego białka o dużej przyswajalności.

Inną cechą lucerny jest odporność na suszę dzięki bardzo głębokiemu, jak na roślinę zielną systemowi korzeniowemu, sięgającemu trzech metrów w głąb ziemi. To wielka zaleta w dobie zmieniającego się klimatu.

Naukowa, łacińska nazwa „Medicago” używana już przez Pliniusza i Palladiusa a wprowadzona na stałe do systematyki botanicznej przez Linnneusza pochodzi od ludu Medów, którzy żyli na ternach obecnego Iranu (Persji). Persowie przywieźli lucernę do Europy gdy najechali Grecję ok. 500 lat p.n.e. Od tego czasu lucerna była powszechnie uprawiana z przeznaczeniem na paszę dla zwierząt, zwłaszcza dla tak cennych jak konie. Zdobywcy (Persowie, Grecy, Rzymianie, a w późniejszych wiekach Hiszpanie) przyczynili się do rozprzestrzenienia lucerny na cały świat. Popularna w krajach anglosaskich nazwa lucerny – „alfalfa” pochodzi od arabskiego słowa oznaczającego „zieloną paszę, zielony pokarm” a nawet „ojca pokarmów”. Arabska nazwa przeniknęła do języka hiszpańskiego w średniowieczu a następnie, wraz z roślinami przywiezionymi z Chile do Kalifornii (introdukowanymi wcześniej na terenach Ameryki Południowej przez hiszpańskich kolonizatorów), rozpowszechniła się jako określenie lucerny w Stanach Zjednoczonych.

Obecnie, w dobie niedoborów pasz objętościowych, wzrastających cen pasz treściwych i narastającego oporu przeciw roślinom modyfikowanym genetycznie, lucerna może je efektywnie uzupełnić a nawet zastąpić. Lucerna to cenny, bogaty w składniki, witaminowo-mineralny dodatek do pasz treściwych, o niezrównanej przyswajalności substancji czynnych.

Po latach częściowego zapomnienia, lucerna, uważana za najważniejszą roślinę naszego tysiąclecia powraca do łask. Aktualnie lucerna jest najpowszechniej uprawianą roślina motylkową na świecie. Rośnie na 30 mln ha, z czego najwięcej w USA (9 mln ha). 

Współczesne zastosowania lucerny to:

Roślina paszowa
Lucerna jest cennym uzupełnieniem pasz treściwych, o zrównoważonym składzie łatwo przyswajalnych substancji odżywczych i minerałów. Lucerna jest bogata w białko (16-22% w suchej masie), makroelementy (zwłaszcza w wapń i fosfor), mikroelementy (żelazo, selen), liczne witaminy (B, C, D, E, K) i substancje biologicznie czynne (cholinę, chlorofil) a zarazem we włókno strawne (27-32% w suchej masie). Według badań przeprowadzonych w ostatnich latach w Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie (E. Grela z zespołem) nawet niewielka, kilkuprocentowa domieszka lucerny istotnie (o 11%) zmniejsza zapotrzebowanie na pasze treściwe, poprawiając zarazem jakość mięsa zwierząt hodowlanych.

W porównaniu z sianem z traw i koniczyny, lucerna zawiera więcej energii a zarazem jest znacznie odporniejsza na suszę i łatwiejsza do uprawy niż zboża. Ten fakt wykorzystali hiszpańscy konkwistadorzy sprowadzając lucernę do Nowego Świata jako paszę dla swoich koni.

Roślina miododajna
Lucerna jest rośliną są miododajną, przez co jej kwiaty są chętnie odwiedzane przez pszczoły oraz inne owady zapylające.

Zielony nawóz
Lucerna jest najlepszym przed – i poplonem, stosowanym przy zmianowaniu upraw. Należąca do rodziny motylkowych roślina ma zdolność symbiotycznego współżycia z bakteriami, wiążącymi azot atmosferyczny.
Efekty stosowania lucerny jako zielonego nawozu są następujące:

  • wnosi do gleby duże ilości substancji organicznej (próchnicy), co pociąga za sobą zwiększenie stężenia CO2 w strukturze glebowej i zwiększa jej pojemność wodną

  • wnosi do gleby łatwo dostępne składniki pokarmowe takie jak azot, wapń i potas

  • głęboko się korzeniąc działa strukturotwórczo na glebę, która dzięki jej rozluźnieniu pochłania więcej wody z opadów i przeciwdziała erozji

Zioło
Już w starożytnych Indiach ajurwedyjskie teksty medycyny naturalnej zalecały użycie nasion i kiełków lucerny dla poprawy jakości krwi (zwalczania anemii), zaś liście i łodygi były uważane za wartościowe źródło białka i minerałów.

Skład lucerny jest prawdziwą kopalnią minerałów, witamin i substancji biologicznie czynnych z antyoksydantami na czele. Lucerna działa na organizm wzmacniająco i oczyszczająco, wspomaga pracę układu immunologicznego, poprawia przemianę materii, łagodzi stany zapalne błon śluzowych (jamy ustnej i gardła), działa moczopędnie, wspomagają leczenie niestrawności i innych chorób układu pokarmowego, pomaga obniżyć wartość złego cholesterolu we krwi, wpływa odżywczo na skórę i spowalnia procesy starzenia. Lucerna posiada także silne działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne, wykorzystywane między innymi w leczeniu zakażeń skóry.

Prócz działania jako fitobiotyk, poprawiający efekty produkcyjne oraz stymulujący zdrowie zwierząt hodowlanych udowodniono lecznicze oddziałania lucerny na organizm:

  • hipocholesterolemiczne (obniżające poziom cholesterolu),
  • obniżające poziom cukru we krwi,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • estrogenne
  • immunostymulujące
  • przeciwdrobnoustrojowe