Żywienie drobiu

Lucerna jako pasza uzupełniająca dla drobiu - efekty żywieniowe

O roślinie

W porównaniu ze zbożami lucerna zawiera mniej energii ale więcej białka, soli mineralnych (zwłaszcza wapnia i fosforu w dobrej proporcji) oraz całej gamy witamin, mikroelementów oraz cennych kwasów organicznych z tego względu jest cennym dodatkiem do pasz treściwych.

Lucerna jest rośliną bogatą w substancje odżywcze, które oddziałują na organizm ptactwa w następujący sposób:


Układ mięśniowy

Lucerna zawiera stosunkowo dużo białka (od 14 do 22%) a do tego charakteryzującego się dobrą wartością biologiczną. Białko z lucerny posiada wysoką zawartość lizyny i innych aminokwasów egzogennych (tj. takich tych, które muszą być dostarczane zwierzęciu z zewnątrz) oraz jego łatwą przyswajalnością.

W Polsce przeprowadzono liczne badania, które jednoznacznie potwierdziły bardzo korzystny wpływ dodatku lucerny na parametry hodowlane drobiu [Z. Dolatowski, E. Grela, Karwowska; 2007-2008, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie].

Lucernę dodawano w niewielkiej ilości (rzędu kilku procent) do mieszanek paszowych o zróżnicowanych składach i badania te wykazały, że dodatek lucerny zawsze:

  • zwiększał średnie przyrosty dzienne indyków, przez co czas tuczu skrócił się o ok. 10%.
  • spowodował lepsze umięśnienie osobników oraz większa masę serca i wątroby (większa mięsność poubojowa)
  • występowało mniejsze otłuszczenie brojlerów tj. obniżyło odkładanie tłuszczu sadełkowego
  • wystąpiło zmniejszenie udziału kwasów tłuszczowych nasyconych na rzecz jedno – i wielo – nienasyconych polepszenie dietetycznych właściwości mięsa

Dodatkowe badania dotyczące jakości mięsa drobiowego przeprowadzone przez Z. Dolatowskiego 2007 i M. Karwowską 2007-2008 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie potwierdziły korzystny wpływ lucerny na jakość mięsa pochodzącego ze zwierząt karmionych paszami treściwymi z niewielkim dodatkiem lucerny.

Stwierdzono, że dodatek lucerny, rośliny bogatej w przeciwutleniacze (witamina C, kwas ferulowy) skutkował:

  • dłuższą trwałością mięsa (wolniejsze procesy oksydacji mięsa dzięki większej ilości mioglobiny)
  • brakiem wad mięsa typu PSE (mięso wodniste, jasne) lubDFD (mięso suche, twarde, ciemne)
  • brakiem zmian w pozostałych wyróżnikach oceny barwy, smaku, soczystości, konsystencji i zapachu

Żelazo z lucerny wchodzi w skład mioglobiny mięśniowej oraz enzymów utleniających i redukujących, co przyczynia się do prawidłowej pracy mięśni.

Lucerna zawiera bardzo duże ilości witaminy E, która jest przeciwutleniaczem. W organizmie ptaków, łącznie z selenem witamina E jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego oraz zapobiegają ich zwyrodnieniem. Jako wydatny przeciwutleniacz chroni mięśnie zwierząt.

Chlorek choliny, substancja występująca w dużej ilości w lucernie przyśpiesza przyrost masy mięśniowej.

Potas ma kluczowe znaczenie rolę w regulacji gospodarki wodnej w komórkach i ciśnienia osmotycznego. Jest także niezbędny dla kurczliwości mięśni szkieletowych, gładkich oraz mięśnia sercowego. Dodatek lucerny (zawartość potasu 2,8 – 3,2%) efektywnie uzupełnia braki potasu występujące przy karmieniu ptactwa zbożami, które mają niską zawartość tego pierwiastka (zaledwie 0,5%).

Układ nerwowy, wzrost, rozwój

Lucerna jest bogatym źródłem selenu, który, jak wcześniej wspomniano, razem z witaminą E jest niezmiernie ważny w procesie wzrostu zwierząt.

Niedobór żelaza u zwierząt prowadzi do anemii, która objawia się zmęczeniem zwierzęcia, słabym wzrostem, zaburzeniami rozrodu.

Biotyna (witamina H) jest istotnym czynnikiem wzrostowym oraz decyduje o prawidłowym przebiegu przemiany materii.

Chlorek choliny jest podstawowym składnikiem lecytyny. Lecytyna nie występuje u młodych zwierząt, w związku z tym chlorek choliny jest niezbędny w kontroli i zwiększenia wzrostu zwierząt (poprawa metabolizmu tłuszczów). Ponadto substancja ta wspomaga i wpływa na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego zwierzęcia.

Układ nerwowy, wzrost, rozwój

Lucerna jest bogatym źródłem selenu, który, jak wcześniej wspomniano, razem z witaminą E jest niezmiernie ważny w procesie wzrostu zwierząt.

Niedobór żelaza u zwierząt prowadzi do anemii, która objawia się zmęczeniem zwierzęcia, słabym wzrostem, zaburzeniami rozrodu.

Biotyna (witamina H) jest istotnym czynnikiem wzrostowym oraz decyduje o prawidłowym przebiegu przemiany materii.

Chlorek choliny jest podstawowym składnikiem lecytyny. Lecytyna nie występuje u młodych zwierząt, w związku z tym chlorek choliny jest niezbędny w kontroli i zwiększenia wzrostu zwierząt (poprawa metabolizmu tłuszczów). Ponadto substancja ta wspomaga i wpływa na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego zwierzęcia.

Układ trawienny i metabolizm

Łodyga lucerny jest bardziej zdrewniała niż liście i jest źródłem włókna strukturalnego. Włókno (błonnik pokarmowy) w przewodzie pokarmowym ptaków jest niezbędne dla prawidłowego przebiegu procesów trawienia. Włókno pokarmowe pełni bowiem funkcję balastu wypełniającego przewód pokarmowy, wywołując u zwierzęcia uczucie sytości ale może też ograniczać wykorzystanie innych składników paszy.

Z tego względu, wg opracowania E. Greli z 2008r, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, maksymalna zawartość lucerny w suchej masie dawki pokarmowej dla drobiu nie powinna przekraczać dla:

  • indyki do 10% mieszanki tj. 30g dziennie/osobnika
  • drób: gęsi, kaczki, kury nioski – 3-10 % mieszanki, tj. do 15g dziennie/osobnika
  • brojlery; nieznaczne ilości do 4 %. tj. do 4g dziennie/osobnika

Wg badań E. Greli 2007 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie dodatek lucerny do mieszanek paszowych spowodował:

  • poprawę efektywności żywienia poprzez zmniejszenie zużycia paszy o 11%
  • poprawę strawności paszy

Badania J. Yen z 2004, Journal of Animal Science, które dotyczyły redukcji wydalania azotu pokazały, że stosowanie mieszanki z dodatkiem lucerny może efektywnie zmniejszyć wydalanie N w moczu przy zbliżonej produkcji odchodów w porównaniu z typową kukurydziano-sojową paszą dla indyków. Chów staje się mniej obciążający dla środowiska.

Jak wcześniej stwierdzono lucerna zawiera duże ilości żelaza, które jest kluczowym składnikiem hemoglobiny, która jest podstawowym elementem składowym czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) i odpowiada za transport tlenu w organizmie.

Żelazo pełni rolę aktywatora enzymów odpowiedzialnych za kluczowe procesy metaboliczne, na przykład te biorące udział w syntezie DNA (cykl komórkowy oraz różnicowanie komórek) oraz procesach oddychania komórkowego.

Efektywne wykorzystanie tłuszczów przez ptactwo i inne zwierzęta także jest uzależnione od poziomu  witaminy E.

Lucerna jest wartościowym komponentem paszowym w mieszankach dla drobiu, zwłaszcza kur nieśnych i brojlerów. Stosowany jest jako naturalny barwnik zawierający w 1 kg około 60 – 100 mg β-karotenu. Jego stosowanie w ilości 1-2 % mieszanki paszowej nadaje pożądane zabarwienie żółtkom jaj i tuszkom brojlerów. Bez witaminy A (β karotenu), zawartej w lucernie niemożliwy byłby efektywny metabolizm białek i hormonów steroidowych.

Układ rozrodczy

Witamina E zawarta w lucernie wpływa bardzo pozytywnie na procesy rozrodcze zwierząt. Pozwala utrzymać zarodek oraz zapewnia prawidłowy rozwój w okresie lęgowym.

Układ kostny

Lucerna zawiera prawie cztery razy więcej wapnia niż pszenica i dodatkowo jest on bardzo łatwo przyswajalny tzn. 1 kg lucerny zawiera wystarczającą ilość wapnia aby zrekompensować niedobór z 4 kg pszenicy. Pierwiastek ten jest szczególnie istotny dla organizmu zwierzęcia w okresie rozwoju i wzrostu. Zboża mają niską zawartość wapnia aczkolwiek wysoki poziom fosforu. Lucerna ze swoją stosunkowo niewielką ilością fosforu poprawia tę proporcję i jest świetnym rozwiązaniem na osiągnięcie równowagi w karmieniu drobiu.

Wapń i fosfor są przyswajane przez organizm, gdy występują w stosunku około 2:1 i przy obecności witaminy D i magnezu (wartość dla osobnika dorosłego). Przyswajanie wapnia i fosforu ma istotne znaczenie przy karmieniu drobiu, ponieważ 80-90% tych pierwiastków zawarta jest w kościach.

Wapń jest szczególnie ważnym makroelementem w hodowli drobiu, gdyż związany w węglanie wapnia stanowi aż 95% skorupki jajka. Trwała i mocna skorupka jaj to podstawa rentowności hodowli kur nieśnych. Jakość skorupy jaj kurzych jest jednym z ważniejszych czynników wpływających na rentowność i efektywność produkcji drobiarskiej.

Dodatek bogatej w łatwo przyswajalny wapń i witaminę D3 lucerny przyczynia się do wzmacniania skorupek jaj konsumpcyjnych i nieśnych.

Witamina D odgrywa istotną rolę w rozwoju układu szkieletowego. W przypadku drobiu trzymanego w warunkach ograniczonej ekspozycji na światło występuje konieczność jej suplementowania. Jest to szczególnie istotne dla  osobników rosnących. Niedobory witaminy D mogą bowiem powodować zaburzenia w gospodarce wapniowo-fosforowej (złamania), a także niekorzystnie wpływają na układ immunologiczny i funkcje tarczycy.

Skóra, pióra, tkanka łączna

Duża zawartość aminokwasów siarkowych w białku lucerny wpływa na polepszenie stanu skóry.

Żelazo czynnie uczestniczy w syntezie i katabolizmie niektórych hormonów, kolagenu oraz wytwarzaniu substancji ważnych dla aktywności limfocytów oraz wytwarzaniu związków energetycznych.

Biotyna, wstępująca jako witamina H wspomaga funkcjonowanie tkanki łącznej – a więc ścięgien, chrząstek i więzadeł oraz poprawia jakość piór.

Lucerna jest bogata w witaminy grupy B, tiaminę, ryboflawinę, kwas pantotenowy i kwas foliowy które wzmacniają tkankę łączną oraz skórę.

Chlorek choliny jest odpowiedzialny za prawidłowy wzrost tkanki kostnej i chrzęstnej oraz prawidłową reprodukcję.e

Układ odpornościowy i zdrowotność

Badania M. Krauze, E. Grela, 2008 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie pokazały, iż dodatek lucerny do pasz treściwych spowodował istotną poprawę obrazu krwi u badanych indyków. Zaobserwowano spadek poziomu białka i kwasu moczowego (krańcowego produktu przemiany białek u ptaków) z uwagi na lepsze wykorzystanie białek (patrz: Układ mięśniowy). Według tych samych badań zaobserwowano obniżenie poziomu cholesterolu ogólnego i trójglicerydów. Dodatek lucerny znacząco zmniejszył liczbę upadków (z 8 do 5%).

Wg badań zagranicznych wprowadzenie dodatku z lucerny do mieszanek zwiększyło odporność ptaków bez istotnego wpływu na ich wydajność [Dong i wsp. 2007, Poultry Science].

Żelazo z lucerny w efektywny sposób wspiera odporność organizmu.

Witamina A z lucerny zapobiega występowaniu tzw. “kurzej ślepoty”, czyli niemożności widzenia po zmierzchu oraz porażeń. Witamina A (β-karoten) uczestniczy w budowaniu naturalnej odporności i powinna być regularnie dostarczana do organizmu ponieważ nie może on być magazynowana przez zwierzę.

Zawarte w lucernie ilości witaminy A, D oraz grupy B zapewniają z nawiązką pokrycie zapotrzebowania na te substancje.

Chlorek choliny wspiera pracę układu odpornościowego chroniąc zwierzęta przed wieloma chorobami.

Chlorofil to jeden z czterech poznanych w przyrodzie fitozwiązków o najsilniejszym działaniu oczyszczającym, odtruwającym (wiązanie i usuwanie metali ciężkich z organizmu) oraz przeciwnowotworowym – zapobiega nowotworom układu pokarmowego – jelit, żołądka oraz przełyku.

Wapń i potas mają właściwości odkwaszające organizm.

Podsumowanie

Lucerna, roślina znana i stosowana od starożytności, znów może stać się uznanym środkiem żywieniowym, a nawet leczniczym.

Prócz działania jako fitobiotyk, poprawiający efekty produkcyjne oraz stymulujący zdrowie zwierząt hodowlanych udowodniono lecznicze oddziałania lucerny na organizm:

  • hipocholesterolemiczne (obniżające poziom cholesterolu),
  • obniżające poziom cukru we krwi,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • estrogenne
  • immunostymulujące
  • przeciwdrobnoustrojowe