Żywienie gryzoni hodowlanych

Lucerna jako pasza uzupełniająca dla gryzoni hodowlanych - efekty żywieniowe

O roślinie

Lucerna (Medicago L.) to liczący ponad 100 gatunków rodzaj z rodziny motylkowatych, podrodziny bobowatych właściwych.

Lucerna należy do najstarszych roślin pastewnych, a jej nazwa pochodzi od arabskiego słowa, co oznacza dosłownie ojca wszystkich produktów spożywczych, stąd spolszczona nazwa alfalfa.

Lucerna jest rozpowszechniona w rejonach o dużym nasłonecznieniu i umiarkowanej ilości opadów. Dobrze rozwinięty, sięgający od 1 do 3 m. system korzeniowy powoduje, że jest mało wrażliwa na niedobory wody oraz bardzo efektywnie wykorzystuje związki mineralne zawarte w glebie. Unikalna zdolność roślin motylkowych do symbiozy z bakteriami brodawkowymi umożliwia efektywne wykorzystanie azotu z powietrza.

W porównaniu z sianem z traw i koniczyny, lucerna zawiera więcej energii, soli mineralnych (zwłaszcza  wapnia i fosforu) oraz całą gamę witamin i mikroelementów a większość składników pokarmowych lucerny jest łatwo przyswajalna.

Lucerna jest rośliną bogatą w substancje odżywcze, białko, witaminy, makro i mikroelementy, które oddziałują na organizmy gryzoni hodowlanych (królików, nutrii, szynszyli) w następujący sposób:


Układ trawienny i metabolizm

Siano, sieczka czy pellet z lucerny są źródłem niezmiernie ważnego włókna strukturalnego. Włókno (błonnik pokarmowy) w rzeczywistości stanowi ono podstawę żywienia gryzoni i zwierzęta powinny mieć do niego stały dostęp w postaci siana, długiej sieczki lub pelletu. Łatwo przyswajalny produkt jest niesłychanie ważny i odpowiedzialny za prawidłową pracę układu pokarmowego zwierzęcia.

Lucerna, koszona dla naszej firmy, jest jeszcze przed okresem kwitnienia i prócz wysokiej zawartości białka, poziom włókna ADF jest stosunkowo niski zaś poziom frakcji NDF wpływającej na pobieranie paszy – wysoki.

Dzięki temu siano z lucerny:

  • wymusza dłuższe przeżuwanie pokarmu i stymuluje ścieranie zębów trzonowych
  • jest najlepszym źródłem włókna strawnego a więc także LKT (lotnych kwasów tłuszczowych, które stanowią cenne źródło energii)
  • reguluje pracę układu pokarmowego
  • dzięki wysokiej zawartości włókna strawnego stabilizuje florę jelitową

Lucerna ma mniej węglowodanów niż zboża, lecz więcej niż trawy czy koniczyna a w dodatku są one łatwo przyswajalne. Z tego względu lucerna nadaje się szczególnie dla zwierząt hodowlanych (udomowionych), które mają mniejsze potrzeby energetyczne niż dziko żyjące.

Żelazo pełni u zwierząt bardzo ważną rolę gdyż jako składnik hemoglobiny, która jest podstawowym elementem składowym czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) i odpowiada za transport tlenu w organizmie. Żelazo pełni rolę aktywatora enzymów odpowiedzialnych za kluczowe procesy metaboliczne, na przykład syntezy DNA (cykl komórkowy oraz różnicowanie komórek) oraz w procesach oddychania komórkowego.

Efektywne wykorzystanie tłuszczów przez zwierzęta także jest uzależnione od poziomu witaminy E.

Bez witaminy A (β-karotenu), zawartej w lucernie niemożliwy byłby efektywny metabolizm białek i hormonów steroidowych.

Układ mięśniowy

Lucerna zawiera stosunkowo dużo białka (14-22%) a do tego charakteryzującego się dobrą wartością biologiczną. Białko z lucerny posiada wysoką zawartość lizyny i innych aminokwasów egzogennych (tj. takich tych, które muszą być dostarczane zwierzęciu z zewnątrz) oraz jego łatwą przyswajalnością.

W Polsce przeprowadzono liczne badania, które jednoznacznie potwierdziły bardzo korzystny wpływ dodatku lucerny na parametry zwierząt hodowlanych [Z. Dolatowski, E. Grela, Karwowska; 2007-2008, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie].

Lucernę dodawano w do mieszanek paszowych o zróżnicowanych składach i badania te wykazały, że nawet niewielki udział lucerny w mieszance zawsze:

  • zwiększał średnie przyrosty dzienne, przez co czas tuczu skrócił się o ok. 10%.
  • spowodował lepsze umięśnienie osobników oraz większa masę serca i wątroby (większa mięsność poubojowa)
  • występowało mniejsze otłuszczenie osobników tj. obniżyło się odkładanie tłuszczu
  • wystąpiło zmniejszenie udziału kwasów tłuszczowych nasyconych na rzecz jedno – i wielo – nienasyconych polepszenie dietetycznych właściwości mięsa

Dodatkowe badania dotyczące jakości mięsa przeprowadzone przez Z. Dolatowskiego 2007 i M. Karwowską 2007-2008 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie potwierdziły korzystny wpływ dodatku z lucerny na jakość mięsa pochodzącego ze zwierząt karmionych paszami z dodatkiem lucerny.

Stwierdzono, że dodatek lucerny, rośliny bogatej w przeciwutleniacze (witamina C, kwas ferulowy) skutkował:

  • dłuższą trwałością mięsa (wolniejsze procesy oksydacji mięsa dzięki większej ilości mioglobiny)
  • brakiem wad mięsa typu PSE (mięso wodniste, jasne) lub DFD (mięso suche, twarde, ciemne)
  • brakiem zmian w pozostałych wyróżnikach oceny tj. barwy, smaku, soczystości, konsystencji i zapachu

Żelazo wchodzi w skład mioglobiny mięśniowej oraz enzymów utleniających i redukujących, co przyczynia się do prawidłowej pracy mięśni.

Chlorek choliny, substancja występująca w dużej ilości w lucernie przyśpiesza przyrost masy mięśniowej.

Lucerna zawiera bardzo duże ilości witaminy E, która jest przeciwutleniaczem. W organizmie zwierzęcia, łącznie z selenem witamina E jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego oraz zapobiegają ich zwyrodnieniem. Jako wydatny przeciwutleniacz chroni mięśnie zwierząt.

Potas ma kluczowe znaczenie rolę w regulacji gospodarki wodnej w komórkach i ciśnienia osmotycznego. Jest także niezbędny dla kurczliwości mięśni szkieletowych, gładkich oraz mięśnia sercowego. Dodatek lucerny (zawartość potasu 2,8 – 3,2%) efektywnie uzupełnia braki potasu występujące przy karmieniu gryzoni zbożami, które mają niską zawartość tego pierwiastka (zaledwie 0,5%).

 

Skóra, włosy, tkanka łączna

Duża zawartość aminokwasów siarkowych w białku lucerny wpływa na polepszenie stanu sierści.

Żelazo czynnie uczestniczy w syntezie i katabolizmie niektórych hormonów, kolagenu oraz wytwarzaniu substancji ważnych dla aktywności limfocytów oraz wytwarzaniu związków energetycznych.

Lucerna jest bogata w witaminy grupy B, tiaminę, ryboflawinę, kwas pantotenowy i kwas foliowy które wzmacniają tkankę łączną oraz skórę.

Biotyna, wstępująca jako witamina H wspomaga funkcjonowanie tkanki łącznej – a więc ścięgien, chrząstek i więzadeł oraz poprawia jakość sierści.

Chlorek choliny jest odpowiedzialny za prawidłowy wzrost tkanki kostnej i chrzęstnej.

Układ nerwowy, wzrost, rozwój

Lucerna jest bogatym źródłem selenu, który, jak wcześniej wspomniano, razem z witaminą E jest niezmiernie ważny w procesie wzrostu zwierząt.

Niedobór żelaza u zwierząt prowadzi do anemii, która objawia się zmęczeniem zwierzęcia, słabym wzrostem, zaburzeniami rui.

Biotyna (witamina H) jest istotnym czynnikiem wzrostowym oraz decyduje o prawidłowym przebiegu przemiany materii.

Chlorek choliny jest podstawowym składnikiem lecytyny. Substancja ta wspomaga i wpływa na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego zwierzęcia, zwłaszcza młodych osobników.

Układ oddechowy

W celu zmniejszenia pylenia oraz stosowania u gryzoni uczulonych i alergików zaleca się stosowanie lucerny w formie pelletu. Lucerna nie powoduje reakcji alergicznej bardziej niż jakikolwiek inny typ siana.

Układ rozrodczy
Witamina E zawarta w lucernie wpływa bardzo pozytywnie na procesy rozrodcze zwierząt. Pozwala utrzymać ciążę oraz zapewnia prawidłowy rozwój w okresie płodowym potomstwa

Układ kostny

Lucerna zawiera prawie trzy razy więcej wapnia niż trawa i dodatkowo jest on bardzo łatwo przyswajalny. Pierwiastek ten jest szczególnie istotny dla organizmu zwierzęcia w okresie rozwoju i wzrostu. Zboża mają niską zawartość wapnia aczkolwiek wysoki poziom fosforu. Np. 1 kg lucerny zawiera wystarczającą ilość wapnia aby zrekompensować niedobór z 2 kg zboża. Lucerna ze swoją stosunkowo niewielką ilością fosforu poprawia tę proporcję i jest świetnym rozwiązaniem na osiągnięcie równowagi tych makroelementów w żywieniu gryzoni.

Wapń i fosfor są przyswajane przez organizm, gdy występują w stosunku około 2:1 i przy obecności witaminy D i magnezu. Przyswajanie wapnia i fosforu ma istotne znaczenie przy karmieniu młodych, rosnących osobników, ponieważ 80-90% tych pierwiastków zawarta jest w kościach.

Witamina D odgrywa istotną rolę w rozwoju układu szkieletowego. W przypadku gryzoni trzymanych w warunkach ograniczonej ekspozycji na światło występuje konieczność jej suplementowania. Niedobory witaminy D mogą bowiem powodować zaburzenia w gospodarce wapniowo-fosforowej, a także niekorzystnie wpływają na układ immunologiczny i funkcje tarczycy.

Układ odpornościowy i zdrowotność
Żelazo z lucerny w efektywny sposób wspiera odporność organizmu.

Witamina A (β-karoten) uczestniczy w budowaniu naturalnej odporności i powinna być regularnie dostarczana do organizmu ponieważ nie może on być magazynowana przez zwierzę.

Lucerna jest bogata w witaminy grupy B, tiaminę, ryboflawinę, kwas pantotenowy i kwas foliowy które wzmacniają odporność na infekcje, niestrawności oraz zwiększają odporność na stres.

Witamina A z lucerny zapobiega występowaniu tzw. “kurzej ślepoty”, czyli niemożności widzenia po zmierzchu.

Zawarte w lucernie ilości witaminy A, D oraz grupy B zapewniają z nawiązką pokrycie zapotrzebowania na te substancje.

Chlorek choliny wspiera pracę układu odpornościowego chroniąc nasze zwierzęta przed wieloma chorobami.

Chlorofil to jeden z czterech poznanych w przyrodzie fitozwiązków o najsilniejszym działaniu oczyszczającym, odtruwającym (wiązanie i usuwanie metali ciężkich z organizmu) oraz przeciwnowotworowym – zapobiega nowotworom układu pokarmowego – jelit (okrężnicy, odbytu), żołądka oraz przełyku.

Lucerna zawiera mało węglowodanów i skrobi zaś wapń w lucernie neutralizuje Ph treści pokarmowej żołądka i z tego względu wskazana jest ona dla zwierząt z predyspozycjami do wzdęć, kolek czy stanów zapalnych przewodu pokarmowego.

Podsumowanie

Lucerna jest niezwykle cennym składnikiem uzupełniającym dietę gryzoni hodowlanych a zalecane ilości dzienne suszu/pelletu z lucerny wynoszą odpowiednio:

  • Szynszyle: 50 g dziennie/osobnika
  • Króliki: 80-100 g/dziennie/osobnika w zależności od wielkości
  • Nutrie: do 200 g/dziennie/osobnika

Z uwagi na wrażliwość gryzoni na gwałtowne zmiany diety (susz-zielonki), sugerowaną formą lucerny jest drobny pellet, który zapewnia bezpieczeństwo żywieniowe przez cały rok, eliminując ryzyko powikłań zdrowotnych.

Lucerna, roślina znana i stosowana od starożytności, znów może stać się uznanym środkiem żywieniowym, a nawet leczniczym. Prócz działania jako fitobiotyk, poprawiający efekty produkcyjne oraz stymulujący zdrowie zwierząt hodowlanych udowodniono lecznicze oddziałania lucerny na organizm:

  • hipocholesterolemiczne (obniżające poziom cholesterolu),
  • obniżające poziom cukru we krwi,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • estrogenne
  • immunostymulujące
  • przeciwdrobnoustrojowe