Żywienie koni

Lucerna jako pasza uzupełniająca dla koni - efekty żywieniowe

O roślinie

W porównaniu z sianem z traw i koniczyny, lucerna zawiera więcej energii, białka, makroelementów (zwłaszcza  wapnia, potasu i fosforu) oraz całą gamę witamin i mikroelementów. Większość składników pokarmowych lucerny jest łatwo przyswajalna ponieważ ok. 2/3 energii i ok. 75% białka znajduje się w mało zdrewniałych liściach. Z tego względu lucerna jest cenną paszą dla młodych, rosnących koni, klaczy źrebnych oraz koni ciężko pracujących.

Lucerna jest rośliną bogatą w substancje odżywcze i lecznicze, które oddziałują na organizm konia w następujący sposób:

 

Układ mięśniowy

Lucerna zawiera stosunkowo dużo białka (14-22%) a do tego charakteryzującego się dobrą wartością biologiczną. Białko z lucerny posiada wysoką zawartość lizyny i innych aminokwasów egzogennych (tj. takich tych, które muszą być dostarczane zwierzęciu z zewnątrz) oraz jego łatwą przyswajalnością.

Żelazo wchodzi w skład mioglobiny mięśniowej oraz enzymów utleniających i redukujących, co przyczynia się do prawidłowej pracy mięśni. Jest to szczególnie ważne dla koni wyczynowych, gdyż zwiększa wydolność trenowanego konia.

Lucerna zawiera bardzo duże ilości witaminy E, która jest przeciwutleniaczem. W organizmie konia, łącznie z selenem witamina E jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego oraz zapobiegają ich zwyrodnieniem. Jako wydatny przeciwutleniacz chroni mięśnie zwierząt poddanych ciężkiemu wysiłkowi i treningowi sportowemu koni.

Chlorek choliny, substancja występująca w dużej ilości w lucernie przyśpiesza przyrost masy mięśniowej.

Potas ma kluczowe znaczenie rolę w regulacji gospodarki wodnej w komórkach i ciśnienia osmotycznego. Jest także niezbędny dla kurczliwości mięśni szkieletowych, gładkich oraz mięśnia sercowego. Dodatek lucerny (zawartość potasu 2,8 – 3,2%) efektywnie uzupełnia braki potasu występujące przy karmieniu bydła zbożami, które mają niską zawartość tego pierwiastka (zaledwie 0,5%).

Układ nerwowy, wzrost, rozwój

Lucerna jest bogatym źródłem selenu, który, jak wcześniej wspomniano, razem z witaminą E jest niezmiernie ważny w procesie wzrostu zwierząt.

Niedobór żelaza u zwierząt prowadzi do anemii, która objawia się zmęczeniem zwierzęcia, słabym wzrostem, zaburzeniami rui u klaczy.

Biotyna (witamina H) jest istotnym czynnikiem wzrostowym oraz decyduje o prawidłowym przebiegu przemiany materii.

Chlorek choliny jest podstawowym składnikiem lecytyny. Lecytyna nie występuje u młodych koni w związku z tym chlorek choliny jest niezbędny w kontroli i zwiększenia wzrostu zwierząt. Ponadto substancja ta wspomaga i wpływa na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego zwierzęcia.

Bardzo umiarkowane ilości węglowodanów w lucernie przyczyniają się do zapobiegania nadpobudliwości u koni „gorąca głowa”.

 
Układ trawienny i metabolizm

Lucerna ma mniej węglowodanów niż zboża, lecz więcej niż trawy czy koniczyna a w dodatku są one łatwo przyswajalne. Z tego względu lucerna nadaje się także dla koni starszych czy mniej pracujących, które potrzebują mniej energii.

Bardziej zdrewniała łodyga jest z kolei źródłem niezmiernie ważnego włókna strukturalnego. Rola włókna (błonnika pokarmowego) jest często niedoceniana, podczas gdy w rzeczywistości stanowi ono podstawę żywienia koni. Łatwo przyswajalny produkt jest niesłychanie ważny i odpowiedzialny za prawidłową pracę układu pokarmowego zwierzęcia. Wolne pobieranie paszy sprzyja odpowiedniemu wymieszaniu pokarmu ze śliną. Lucerna jest pobierana trzykrotnie wolniej niż owies, co w połączeniu z jej właściwościami odkwaszającymi zapobiega niezwykle uciążliwym dolegliwościom gastrycznym u koni (wrzody, kolki, wzdęcia) prowadzącymi niejednokrotnie do śmierci zwierzęcia.

Żelazo pełni u zwierząt bardzo ważną rolę. Jako składnik hemoglobiny, która jest podstawowym elementem składowym czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) i odpowiada za transport tlenu w organizmie. Żelazo pełni rolę aktywatora enzymów odpowiedzialnych za kluczowe procesy metaboliczne, na przykład te biorące udział w syntezie DNA (cykl komórkowy oraz różnicowanie komórek) oraz procesach oddychania komórkowego.

Efektywne wykorzystanie tłuszczów przez konie i inne zwierzęta także jest uzależnione od poziomu  witaminy E.

Bez witaminy A (β-karotenu), zawartej w lucernie niemożliwy byłby efektywny metabolizm białek i hormonów steroidowych.

Układ oddechowy

W celu zmniejszenia pylenia oraz stosowania u koni uczulonych i alergików zaleca się stosowanie lucerny melasowanej lub pelletu.

Lucerna nie powoduje reakcji alergicznej bardziej niż jakikolwiek inny typ siana.

Układ rozrodczy

Witamina E zawarta w lucernie wpływa bardzo pozytywnie na procesy rozrodcze zwierząt. Pozwala utrzymać ciążę oraz zapewnia prawidłowy rozwój w okresie płodowym potomstwa

Układ kostny

Lucerna zawiera prawie trzy razy więcej wapnia niż trawa i dodatkowo jest on bardzo łatwo przyswajalny. Pierwiastek ten jest szczególnie istotny dla organizmu zwierzęcia w okresie rozwoju i wzrostu. Zboża mają niską zawartość wapnia aczkolwiek wysoki poziom fosforu. Np. 1 kg lucerny zawiera wystarczającą ilość wapnia aby zrekompensować niedobór z 2 kg owsa. Lucerna ze swoją stosunkowo niewielką ilością fosforu poprawia tę proporcję i jest świetnym rozwiązaniem na osiągnięcie równowagi tych makroelementów w żywieniu koni.

Wapń i fosfor są przyswajane przez organizm, gdy występują w stosunku około 2:1 i przy obecności witaminy D i magnezu (wartość dla konia dorosłego).

Przyswajanie wapnia i fosforu ma istotne znaczenie przy karmieniu klaczy hodowlanych i rosnących koni, ponieważ 80-90% tych pierwiastków zawarta jest w kościach i w kopytach.

Witamina D odgrywa istotną rolę w rozwoju układu szkieletowego. W przypadku koni trzymanych w warunkach ograniczonej ekspozycji na światło występuje konieczność jej suplementowania. Jest to szczególnie istotne dla  źrebiąt i koni rosnących. Niedobory witaminy D mogą bowiem powodować zaburzenia w gospodarce wapniowo-fosforowej, a także niekorzystnie wpływają na układ immunologiczny i funkcje tarczycy.

Skóra, włosy, tkanka łączna

Duża zawartość aminokwasów siarkowych w białku lucerny wpływa na polepszenie stanu kopyt i sierści.

Żelazo czynnie uczestniczy w syntezie i katabolizmie niektórych hormonów, kolagenu oraz wytwarzaniu substancji ważnych dla aktywności limfocytów oraz wytwarzaniu związków energetycznych.

Biotyna, wstępująca jako witamina H przyspiesza regenerację miazgi rozrodczej i warstwy podskórnej kopyta. Gwarantuje prawidłowy wzrost i elastyczność puszki kopytowej. Wspomaga funkcjonowanie tkanki łącznej – a więc ścięgien, chrząstek i więzadeł oraz poprawia jakość sierści.

Chlorek choliny jest  odpowiedzialny za prawidłowy wzrost tkanki kostnej i chrzęstnej.

Układ odpornościowy i zdrowotność

Żelazo z lucerny w efektywny sposób wspiera odporność organizmu.

Witamina A (β-karoten) uczestniczy w budowaniu naturalnej odporności i powinna być regularnie dostarczana do organizmu ponieważ nie może on być magazynowana przez zwierzę.

Lucerna jest bogata w witaminy grupy B, tiaminę, ryboflawinę, kwas pantotenowy i kwas foliowy które wzmacniają róg kopytowy i ograniczają możliwość wystąpienia ochwatu.

Witamina A z lucerny zapobiega występowaniu tzw. “kurzej ślepoty”, czyli niemożności widzenia po zmierzchu.

Zawarte w lucernie ilości witaminy A, D oraz grupy B zapewniają z nawiązką pokrycie zapotrzebowania na te substancje.

Chlorek choliny wspiera pracę układu odpornościowego chroniąc nasze zwierzęta przed wieloma chorobami.

Chlorofil to jeden z czterech poznanych w przyrodzie fitozwiązków o najsilniejszym działaniu oczyszczającym i odtruwającym (wiązanie i usuwanie metali ciężkich z organizmu) oraz przeciwnowotworowym – zapobiega nowotworom układu pokarmowego – jelit (okrężnicy, odbytu), żołądka oraz przełyku.

Lucerna zawiera niewiele węglowodanów i skrobi dzięki czemu jest bezpieczna dla koni ochwatowych oraz skłonnych do mięśniochwatów. Dowodem na to, że ochwat może stanowić poważny problem jest konieczność uśpienia z tego powodu jednego z najdroższych koni w historii – klaczy Poetin w 2005 roku we Francji (o wartości 3,3 mln USD).

Wapń w lucernie neutralizuje Ph treści pokarmowej żołądka i z tego względu wskazana jest ona dla koni wrzodowych i z predyspozycjami do kolek. Lucerna dla koni może poprawić apetyt, ulżyć przy wzdęciach i wrzodach (ze względu na właściwości alkalizująco-odkwaszające) a także jest zalecana dla koni łykających (zwłaszcza jeśli ma postać pelletu).

Żywienie

W żywieniu koni celowym jest częściowe zastąpienie siana łąkowego sianem, pelletem lub sieczką z lucerny w ilości do 2kg lucerny dziennie/osobnika.

W momencie włączenia do diety konia pelletu z lucerny można zmniejszyć ilość paszy treściwej do 4kg dziennie/osobnika.

W przypadku zastosowania w żywieniu koni dodatku siana z lucerny, ilość podawanego siana łąkowego może ulec ograniczeniu także do ok. 4 kg dziennie/osobnika. Dla lepszego efektu zaleca się wymieszanie sian z lucerny z sianem łąkowym.

Możliwe jest także kombinowane żywienie lucerną po 1 kg pelletu oraz 1 kg siana dziennie/osobnika. W tym przypadku ilości paszy treściwej oraz siana wyniosą po 5 kg dziennie/osobnika.

Podsumowanie

Lucerna, roślina znana i stosowana od starożytności, znów może stać się uznanym środkiem żywieniowym, a nawet leczniczym.

Prócz działania jako fitobiotyk, poprawiający efekty produkcyjne oraz stymulujący zdrowie zwierząt hodowlanych udowodniono lecznicze oddziałania lucerny na organizm:

  • hipocholesterolemiczne (obniżające poziom cholesterolu),
  • obniżające poziom cukru we krwi,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • estrogenne
  • immunostymulujące
  • przeciwdrobnoustrojowe