Żywienie trzody chlewnej

Lucerna jako pasza uzupełniająca dla trzody chlewnej - efekty żywieniowe

O roślinie

W porównaniu ze zbożami lucerna zawiera mniej energii ale więcej białka, soli mineralnych (zwłaszcza wapnia i fosforu w dobrej proporcji) oraz całej gamy witamin, mikroelementów oraz cennych kwasów organicznych z tego względu jest cennym dodatkiem do pasz treściwych.

Lucerna wspomaga wchłanianie i przyswajanie węglowodanów, białka, wapnia, żelaza i innych pierwiastków śladowych [E. R. Grela , E. Kowalczuk-Vasilev 2010] i sama jest rośliną bogatą w substancje odżywcze, które oddziałują na organizm świni w następujący sposób:

 

Układ mięśniowy                                                                       

W Polsce przeprowadzono liczne badania, które jednoznacznie potwierdziły bardzo korzystny wpływ dodatku lucerny na parametry hodowlane trzody chlewnej [Z. Dolatowski, E. Grela, Karwowska; 2007-2008, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie].

Lucernę dodawano w niewielkiej ilości (rzędu kilku procent) do mieszanek pełnoporcjowych o bardzo zróżnicowanych składach i badania te wykazały, że dodatek lucerny zawsze:

  • zwiększał średnie przyrosty dzienne tuczników, przez co czas tuczu skrócił się o ok. 10%.
  • spowodował lepsze umięśnienie osobników oraz większa masę serca i wątroby (większa mięsność poubojowa)
  • zwiększył powierzchnię „oka” polędwicy (o prawie 11%)
  • występowało mniejsze otłuszczenie osobników (mniejsza grubość słoniny o ok. 7%)
  • wystąpiło zmniejszenie udziału kwasów tłuszczowych nasyconych na rzecz jedno – i wielo – nienasyconych (w polędwicy) tj. polepszenie dietetycznych właściwości mięsa

Dodatkowe badania dotyczące jakości mięsa wieprzowego przeprowadzone przez Z. Dolatowskiego 2007 i M. Karwowską 2007-2008 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie potwierdziły korzystny wpływ lucerny na jakość mięsa pochodzącego ze zwierząt karmionych paszami treściwymi z niewielkim dodatkiem lucerny. Stwierdzono, że dodatek lucerny, rośliny bogatej w przeciwutleniacze (witamina C, kwas ferulowy) skutkował:

  • dłuższą trwałością mięsa (wolniejsze procesy oksydacji mięsa dzięki większej ilości mioglobiny)
  • brakiem wad mięsa typu PSE (mięso wodniste, jasne) lub DFD (mięso suche, twarde, ciemne)
  • brakiem zmian w pozostałych wyróżnikach oceny tj. barwy, smaku, soczystości, konsystencji i zapachu

Lucerna zawiera stosunkowo dużo białka (od 14 do 22%) a do tego charakteryzującego się dobrą wartością biologiczną. Białko z lucerny posiada wysoką zawartość lizyny i innych aminokwasów egzogennych (tj. takich tych, które muszą być dostarczane zwierzęciu z zewnątrz) oraz jego łatwą przyswajalnością.

Żelazo z lucerny wchodzi w skład mioglobiny mięśniowej oraz enzymów utleniających i redukujących, co przyczynia się do prawidłowej pracy mięśni.

Lucerna zawiera bardzo duże ilości witaminy E, która jest przeciwutleniaczem. W organizmie świni, łącznie z selenem witamina E jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego oraz zapobiegają ich zwyrodnieniem. Jako wydatny przeciwutleniacz chroni mięśnie zwierząt.

Chlorek choliny, substancja występująca w dużej ilości w lucernie przyśpiesza przyrost masy mięśniowej.

Potas ma kluczowe znaczenie rolę w regulacji gospodarki wodnej w komórkach i ciśnienia osmotycznego. Jest także niezbędny dla kurczliwości mięśni szkieletowych, gładkich oraz mięśnia sercowego. Dodatek lucerny (zawartość potasu 2,8 – 3,2%) efektywnie uzupełnia braki potasu występujące przy karmieniu świń zbożami, które mają niską zawartość tego pierwiastka (zaledwie 0,5%).

Układ nerwowy, wzrost, rozwój

Lucerna jest bogatym źródłem selenu, który, jak wcześniej wspomniano, razem z witaminą E jest niezmiernie ważny w procesie wzrostu zwierząt.

Niedobór żelaza u zwierząt prowadzi do anemii, która objawia się zmęczeniem zwierzęcia, słabym wzrostem, zaburzeniami rui.

U nowo narodzonych prosiąt ,które mają niewielki zapas żelaza a mleko matki nie zabezpiecza pokrycia zapotrzebowania na ten mikroelement, bardzo ważne jest podawanie jego  większej ilości, gdyż może to doprowadzić do zaburzeń wzrostu i prawidłowego funkcjonowania organizmu prosiąt a w konsekwencji anemii (z zastrzeżeniem dotyczącym nieprzekraczania dodatku lucerny w ilości 3% z uwagi na zawartość błonnika pokarmowego).

Biotyna (witamina H) jest istotnym czynnikiem wzrostowym oraz decyduje o prawidłowym przebiegu przemiany materii.

Chlorek choliny jest podstawowym składnikiem lecytyny. Lecytyna nie występuje u młodych osobników, w związku z tym chlorek choliny jest niezbędny w kontroli i zwiększenia wzrostu zwierząt (poprawa metabolizmu tłuszczów). Ponadto substancja ta wspomaga i wpływa na prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego zwierzęcia.

Układ trawienny i metabolizm

Łodyga lucerny jest bardziej zdrewniała niż liście i jest źródłem włókna strukturalnego. Włókno (błonnik pokarmowy) w przewodzie pokarmowym świń jest niezbędne dla prawidłowego przebiegu procesów trawienia. Włókno pokarmowe pełni bowiem funkcję balastu wypełniającego przewód pokarmowy, wywołując u zwierzęcia uczucie sytości ale może też ograniczać wykorzystanie innych składników paszy.

Z tego względu, wg badań E. Greli z 2008r, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie maksymalna zawartość lucerny w suchej masie dawki pokarmowej dla świń nie powinna przekraczać dla:

  • prosiąt wcześnie odsadzonych – 4%, tj. do 20g dziennie/osobnika
  • prosiąt starszych, warchlaków i knurów – 5%, tj. do 70g dziennie/osobnika
  • tuczników i loszek – 7%, tj. do 150g dziennie/osobnika
  • knurów, loch wysokoprośnych i karmiących – 8%, tj. do 430g dziennie/osobnika
  • loch jałowych i niskoprośnych oraz tuczników w okresie chudźcowym – 10%. tj. do 300g dziennie/osobnika

Zbyt wysoka zawartość włókna obniża przyswajalność energii białka z paszy ale z drugiej strony przebiałkowanie paszy sprzyja występowaniu porażeń, zwłaszcza u młodych prosiąt. Lucerna ze swoją dużą zawartością białka i włókna może być cennym regulatorem procesu trawienia u świń. (KPODR Minikowo 2009)

Wg badań E. Greli 2007 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie dodatek lucerny do mieszanek pełnoporcjowych spowodował:

  • poprawę efektywności żywienia poprzez zmniejszenie zużycia paszy o 11%
  • poprawę strawności paszy

Badania J. Yen z 2004, Journal of Animal Science które dotyczyły redukcji wydalania azotu pokazały, że stosowanie mieszanki z dodatkiem 10 % suszu z lucerny w żywieniu tuczników może efektywnie zmniejszyć wydalanie N w moczu przy zbliżonej produkcji odchodów (kału i moczu) w porównaniu z typową kukurydziano-sojową paszą dla tuczników. Chów staje się mniej obciążający dla środowiska.

Jak wcześniej stwierdzono lucerna zawiera duże ilości żelaza, które jest kluczowym składnikiem hemoglobiny, która jest podstawowym elementem składowym czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) i odpowiada za transport tlenu w organizmie. Żelazo pełni rolę aktywatora enzymów odpowiedzialnych za kluczowe procesy metaboliczne, na przykład te biorące udział w syntezie DNA (cykl komórkowy oraz różnicowanie komórek) oraz procesach oddychania komórkowego.

Efektywne wykorzystanie tłuszczów przez świnie i inne zwierzęta także jest uzależnione od poziomu  witaminy E.

Bez witaminy A (βkarotenu), zawartej w lucernie niemożliwy byłby efektywny metabolizm białek i hormonów steroidowych.

Układ rozrodczy

Witamina E zawarta w lucernie wpływa bardzo pozytywnie na procesy rozrodcze zwierząt. Pozwala utrzymać ciążę oraz zapewnia prawidłowy rozwój w okresie płodowym potomstwa

Układ kostny

Lucerna zawiera prawie cztery razy więcej wapnia niż pszenica i dodatkowo jest on bardzo łatwo przyswajalny tzn. 1 kg lucerny zawiera wystarczającą ilość wapnia aby zrekompensować niedobór z 4 kg pszenicy. Pierwiastek ten jest szczególnie istotny dla organizmu zwierzęcia w okresie rozwoju i wzrostu. Zboża mają niską zawartość wapnia aczkolwiek wysoki poziom fosforu. Lucerna ze swoją stosunkowo niewielką ilością fosforu poprawia tę proporcję i jest świetnym rozwiązaniem na osiągnięcie równowagi w karmieniu trzody chlewnej.

Wapń i fosfor są przyswajane przez organizm, gdy występują w stosunku około 2:1 i przy obecności witaminy D i magnezu (wartość dla osobnika dorosłego). Przyswajanie wapnia i fosforu ma istotne znaczenie przy karmieniu loch i tuczników, ponieważ 80-90% tych pierwiastków zawarta jest w kościach.

Witamina D odgrywa istotną rolę w rozwoju układu szkieletowego. W przypadku świń trzymanych w warunkach ograniczonej ekspozycji na światło występuje konieczność jej suplementowania.

Jest to szczególnie istotne dla osobników rosnących. Niedobory witaminy D mogą bowiem powodować zaburzenia w gospodarce wapniowo-fosforowej (złamania), a także niekorzystnie wpływają na układ immunologiczny i funkcje tarczycy.

Skóra, włosy, tkanka łączna

Duża zawartość aminokwasów siarkowych w białku lucerny wpływa na polepszenie stanu skóry.

Żelazo czynnie uczestniczy w syntezie i katabolizmie niektórych hormonów, kolagenu oraz wytwarzaniu substancji ważnych dla aktywności limfocytów oraz wytwarzaniu związków energetycznych.

Biotyna, wstępująca jako witamina H przyspiesza wspomaga funkcjonowanie tkanki łącznej – a więc ścięgien, chrząstek i więzadeł oraz poprawia jakość sierści.

Lucerna jest bogata w witaminy grupy B, tiaminę, ryboflawinę, kwas pantotenowy i kwas foliowy które wzmacniają tkankę łączną oraz skórę.

Chlorek choliny jest odpowiedzialny za prawidłowy wzrost tkanki kostnej i chrzęstnej oraz prawidłową reprodukcję.

Układ odpornościowy i zdrowotność

Badania A.Czech, W.Semeniuk, 2008 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie pokazały, iż dodatek lucerny do pasz treściwych spowodował istotną poprawę obrazu krwi u badanych świń. Więcej było hemoglobiny, limfocytów (powstających w szpiku) zaś nastąpił spadek ilości leukocytów (krwinek białych) i neutrocytów zwalczających bakterie. Świadczyło to o dobrym stanie zdrowotnym tych zwierząt jak i braku stanów zapalnych.

W przypadku młodych osobników zaobserwowano bardzo korzystne pobudzenie układu immunologicznego. Wynikło ono z obecności w lucernie saponin triterpenowych – substancji o silnym działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym. Saponiny z lucerny polepszały także proporcję udziału frakcji HDL w cholesterolu ogólnym, przy jednoczesnym obniżeniu jego poziomu.

Żelazo z lucerny w efektywny sposób wspiera odporność organizmu.

Witamina A z lucerny zapobiega występowaniu tzw. “kurzej ślepoty”, czyli niemożności widzenia po zmierzchu oraz porażeń. Witamina A (β-karoten) uczestniczy w budowaniu naturalnej odporności i powinna być regularnie dostarczana do organizmu ponieważ nie może on być magazynowana przez zwierzę.

Zawarte w lucernie ilości witaminy A, D oraz grupy B zapewniają z nawiązką pokrycie zapotrzebowania na te substancje.

Chlorek choliny wspiera pracę układu odpornościowego chroniąc zwierzęta przed wieloma chorobami.

Chlorofil to jeden z czterech poznanych w przyrodzie fitozwiązków o najsilniejszym działaniu oczyszczającym, odtruwającym (wiązanie i usuwanie metali ciężkich z organizmu) oraz przeciwnowotworowym – zapobiega nowotworom układu pokarmowego – jelit (okrężnicy, odbytu), żołądka oraz przełyku.

Dzięki wysokiej zawartości wapnia i potasu lucerna ma właściwości odkwaszające.


Podsumowanie

Lucerna, roślina znana i stosowana od starożytności, znów może stać się uznanym środkiem żywieniowym, a nawet leczniczym.

Prócz działania jako fitobiotyk, poprawiający efekty produkcyjne oraz stymulujący zdrowie zwierząt hodowlanych udowodniono lecznicze oddziałania lucerny na organizm:

  • hipocholesterolemiczne (obniżające poziom cholesterolu),
  • obniżające poziom cukru we krwi,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • estrogenne
  • immunostymulujące